Geschreven in de jaren 30, maar verbazingwekkend actueel
Toen we in 2012 op vakantie waren aan de Britse kust vond ik in het huisje waar we verbleven een boek: ‘Peter Duck’, van Arthur Ransome. Het bleek een avonturen-jeugdroman te zijn, à la ‘De Vijf’, maar gedetailleerder en met iets meer diepte in karakterbeschrijvingen. Ik heb het boek in één adem uitgelezen. In Nederland stond Arthur Ransome niet in de boekwinkel, maar gelukkig kun je via mijn lokale BLZ/Librisboekhandel Buitelaar bij de hele wereld boeken bestellen. En zo begon ik met het verzamelen van de verhalen over Swallows en Amazons, en alle kinderen die de avonturen met hen deelden.
Gesitueerd in het Lake District en de Norfolk Broads, geven veel van de ‘Swallows en Amazon’-boeken een romantisch beeld van een Engelse vakantie, en van het Engelse middenklasse gezin. Leuke, zelfstandige kinderen, die heel veel van hun ouders houden hoewel ze hen bijna nooit zien volgens mij (de vader van de Walkerkinderen vaart in de Navy, en het lijkt alsof de tieners sowieso op kostschool zijn).
Hoe oud ze zijn weten we niet precies, behalve van Roger, de ‘ship’s boy’ is 7 in het eerste boek. John en Susan moeten jonge tieners zijn, en Titty (eigenlijk Mavis) een jaar of negen. Suzan is een onbeschrijflijk moederlijke figuur, ontzettend traditioneel, maar gelukkig zijn niet alle rollen zo ouderwets: Titty is fantasierijk en creatief, en Amazones Nancy en Peggy Blackett weten van wanten!
Vooral Nancy (echte naam Ruth), zij is een enorm goeie zeiler, en voor de duvel niet bang. Haar vocabulaire is ‘piraats’, om de haverklap roept ze dingen zoals barbecued billygoats en jib-booms and bobstays. En Peggy, haar zus (Margaret), is een ‘galoot’, wat ik vrij vertaal als ‘een oen’.
Zeilen, dat blijkt een belangrijk thema. Heel veel van de delen spelen zich op en rond het water af. Klein nadeel voor mij: ik weet er niks van. Maar het voelt een beetje als lezen over toveren in Harry Potter, dat kun je ook niet zelf, maar je fantaseert maar een beetje wat er gebeurt, en zo jibe en tack je je door het verhaal heen.
Naast de Swallows en Amazons zijn er nog andere kinderen die een rol hebben in sommige delen van de reeks, namelijk de Callums, Dick en Dorothea, ofwel de D’s. Zij vormen de brug naar de verhalen over de Coot Club, die bestaat uit huisartsenzoon Tom Dudgeon, een moederloze tweeling Port en Starboard (Bakboord en Stuurboord), en drie arbeiderszoons Joe, Bill en Pete, die bekend staan onder de naam Death & Glories. Dit is het Norfolk Broads clubje.
Leuk vind ik de grapjes: zo worden de roeiers de engines genoemd. Ook de vele, vele aanduidingen van door de kinderen gefantaseerde ontdekkingsreizen zijn grappig: oom Jim is Captain Flint, de tocht tijdens de wintervakantie gaat naar de ‘Noordpool’, en er zijn tal van verwijzingen naar exotische gebergten en situaties. Wat de lezer in het post-koloniale tijdperk overigens wel af en toe de wenkbrauwen doet fronsen … ‘Natives’, bijvoorbeeld, dat zeg je in de 21e eeuw niet meer over inheemse volkeren. Met natives bedoelen de kinderen trouwens de ‘gewone’ volwassenen, zoals hun moeder, de mensen van de boerderij waar ze hun melk halen elke dag, en soms ook hun oom Jim als die zich ineens aan regels wil houden. Alleen Missee Lee is onuitstaanbaar gedateerd, en ik snap eerlijk gezegd niet waarom dat deel niet is discontinued. Of misschien storen de Westerse stereotyperingen in andere delen me gewoon minder?
Winter Holiday is het deel dat in de kerstvakantie speelt. Dick en Dorothea zijn uitbesteed bij hun moeders voormalige ‘nurse’. Ze ontmoeten de eerst nogal afhoudende Swallows en Amazons, maar breken het ijs (!) als blijkt dat ze heel goed kunnen schaatsen. Het vriest dat het kraakt, en iedereen vreest dat ze niet meer naar de ‘Noordpool’ zullen kunnen omdat hun vakantie af is gelopen, maar gelukkig krijgt Nancy de bof, waardoor alle kinderen in quarantaine moeten.
Net voor het gaat dooien, en voor de quarantaine is afgelopen, is Nancy beter en kan de ontdekkingsreis van start. Helaas hebben beide teams (de Walkerkinderen verblijven op een andere boerderij dan de D’s) elkaar verkeerd begrepen. De D’s gaan daardoor te vroeg van start, en nog wel in blizzard, een heuse sneeuwstorm. Maar uiteraard komt alles goed.
De boeken zijn bijna 100 jaar oud. En de wereld van toen bestaat niet meer. Maar toch hebben de verhalen iets verrassend actueels. Misschien komt het door dat zeilen, wat mij een activiteit lijkt, die nu nog bijna net zo wordt uitgevoerd als in 1930. In elk geval nog steeds een good read voor een jeugdboek.